Gemeentelijk pachtbeleid als kans voor biobased teelt
Gemeenten hebben meer invloed op biobased ketenontwikkeling dan soms wordt gedacht. Niet alleen via bouwbeleid of inkoop, maar ook via hun eigen pachtgronden. Voor gemeenten in de Metropoolregio Eindhoven is daarom een praktische handreiking ontwikkeld: Biobased telen als onderdeel van het gemeentelijk pachtbeleid.
De handreiking helpt gemeenten om biobased bepalingen te verkennen en toe te passen in pachtbeleid en pachtovereenkomsten. Niet als blauwdruk of verplicht beleidsdocument, maar als praktisch hulpmiddel om per perceel en per situatie bewuste keuzes te maken.
Pacht als kans voor biobased ketenontwikkeling
Gemeenten binnen de MRE beschikken gezamenlijk over landbouwgrond die via pacht in gebruik wordt gegeven. Juist bij nieuwe uitgifte of heruitgifte van percelen kunnen gemeenten richting geven aan toekomstig grondgebruik. Daarmee kan pacht een praktisch instrument zijn om biobased telen te stimuleren, zonder de bedrijfsvoering van agrarische ondernemers onnodig te beperken.
De handreiking laat zien hoe gemeenten biobased ambities kunnen meenemen in uitgifteprocessen, kavelpaspoorten, selectiecriteria en pachtovereenkomsten. Daarbij staat maatwerk centraal. Niet elk
perceel is geschikt, niet elke pachtvorm biedt dezelfde ruimte en niet elke teelt vraagt om dezelfde gebruikszekerheid.
Van ambitie naar praktisch handelingsperspectief
De handreiking is opgesteld naar aanleiding van het Convenant Biobased Bouwen en Telen in de Metropoolregio Eindhoven. Met dat convenant spraken betrokken gemeenten en partners de ambitie uit om de productie van biobased grondstoffen en de toepassing daarvan in de bouwsector sterker met elkaar te verbinden.
Biobased teelten zoals vezelhennep, miscanthus, vlas en graan kunnen een rol spelen in de productie van biobased bouwmaterialen. Tegelijkertijd kunnen deze teelten bijdragen aan bredere opgaven rond bodemkwaliteit, waterhuishouding, biodiversiteit en nieuwe verdienmodellen voor agrarische ondernemers.
De handreiking vertaalt die ambitie naar praktische keuzes. Gemeenten kunnen biobased telen bijvoorbeeld benoemen als passend gebruik, laten meewegen in de beoordeling of na gunning vastleggen wat een pachter zelf heeft aangeboden. Zo ontstaat ruimte om te stimuleren, zonder alles vooraf dicht te regelen.
Ontwikkeld met regionale kennis en pachtervaring
De handreiking is ontwikkeld in samenwerking met gemeenten binnen de Metropoolregio Eindhoven, Building Balance Vezelrijk Brabant en Waterschap De Dommel. Meander Grondverwerving & Advies begeleidde het proces inhoudelijk en procesmatig, vanuit expertise op het gebied van pacht, grondgebruik en gemeentelijke gronduitgifte.
Die combinatie is belangrijk. Biobased bouwen vraagt niet alleen om vraag vanuit de bouw, maar ook om slimme verbindingen met grondgebruik, teelt, afzet en gemeentelijk beleid. Door pachtbeleid daarbij mee te nemen, ontstaat een extra route om de biobased keten regionaal verder op gang te brengen.
Ook voor andere regio’s kan deze aanpak een bruikbaar vertrekpunt zijn. Met begeleiding van Meander kan de handreiking worden vertaald naar een duurzaam en doelgericht pachtbeleid, afgestemd op de lokale gronden, pachtvormen, beleidsdoelen en ketenpartners van de gemeente.
Soms begint ketenontwikkeling bij de uitgifte van grond
De kracht van de handreiking zit juist in de praktische toepasbaarheid. Gemeenten hoeven geen allesomvattende keuzes te maken om stappen te zetten. Ook kleine aanpassingen in taal, proces of contract kunnen bijdragen aan bewustwording, ketenvorming en het normaliseren van biobased telen als onderdeel van duurzaam grondgebruik.
Daarmee laat de handreiking zien dat biobased ketenontwikkeling niet altijd begint met grote nieuwe programma’s. Soms begint het met een andere vraag bij de uitgifte van grond: welke teelt past hier, en welke keten kan daardoor in beweging komen?
Circulair bouwen in de praktijk: hoe maak je het haalbaar?
Circulair bouwen staat hoog op de agenda van steeds meer gemeenten, corporaties en marktpartijen. Maar hoe vertaal je beleid naar de praktijk? Welke keuzes maak je als opdrachtgever? En hoe zorg je ervoor dat circulair bouwen niet alleen duurzaam, maar ook uitvoerbaar en betaalbaar is?
Op maandag 22 juni organiseert de Gemeente Delft samen met Building Balance een bijeenkomst over de circulaire bouwstandaard die begin dit jaar door de gemeenteraad van Delft is vastgesteld. Vanaf 1 mei vormt deze standaard de leidraad voor nieuwbouw- en renovatieprojecten in de stad.
𝗪𝗮𝘁 𝗸𝘂𝗻 𝗷𝗲 𝘃𝗲𝗿𝘄𝗮𝗰𝗵𝘁𝗲𝗻?
Tijdens deze middag nemen we je mee in de achtergronden van het beleid, de keuzes die zijn gemaakt en de kansen die circulair bouwen biedt. Ook laten we zien hoe circulaire ambities kunnen worden vertaald naar concrete projecten en welke lessen daarbij zijn geleerd.
Verwacht inspirerende praktijkvoorbeelden, inhoudelijke verdieping en volop gelegenheid om in gesprek te gaan met experts en collega’s uit de sector.
𝗣𝗿𝗮𝗸𝘁𝗶𝘀𝗰𝗵𝗲 𝗶𝗻𝗳𝗼𝗿𝗺𝗮𝘁𝗶𝗲
+ Maandag 22 juni
+ Inloop vanaf 13.00 uur | Programma 13.15 – 16.00 uur | Aansluitend borrel
+ Green Village, Delft
Werk je bij een gemeente en ben je benieuwd hoe Delft tot deze circulaire bouwstandaard is gekomen? In de ochtend organiseren we samen met de Provincie Zuid-Holland een aparte kennissessie voor gemeenten. Hier delen we het proces, de afwegingen en de ervaringen achter het beleid (aanmelden kan via dezelfde link).
👉Ken je collega’s, opdrachtgevers of beleidsmakers voor wie deze bijeenkomst relevant is? Attendeer hen dan vooral op deze bijeenkomst.
Werk in uitvoering | Gemeenten aan zet
Als gemeente en projectontwikkelende partijen wil je biobased nieuwbouw niet alleen stimuleren, maar ook structureel verankeren in gebiedsontwikkeling? Toch blijft de opschaling vaak hangen op de manier waarop we uitvragen en kaders stellen. Wat helpt is scherper zijn op die uitvraag: in omgevingsvisie, gronduitgifte en stedenbouwkundige kaders.
Hoe stuur je als gemeente op toekomstbestendige, biobased woonwijken?
Op donderdag 19 maart 2026 brengen we gemeenten en gebiedspartijen bij elkaar om precies dát te doen: de stap zetten van intentie naar uitvoering, met praktische handreikingen die je direct kunt toepassen.
Programma
+ Welke wetgeving komt eraan vanuit Europa?
+ Feiten en fabels over biobased bouwen;
+ Praktische handreikingen voor omgevingsvisie, gronduitgifte en stedenbouwkundige kaders;
+ Gecertificeerde, biobased woonconcepten die morgen toepasbaar zijn.
Wat levert het je concreet op?
+ Direct toepasbare tools voor beleid, aanbesteding en gebiedsontwikkeling;
+ Concrete aanknopingspunten om biobased nieuwbouw onderdeel te maken van je standaard werkwijze.
Praktische informatie
Datum: donderdag 19 maart 2026
Locatie: Enschede, Stichting Connect-U, U-campus – OK1, Ariensplein 1
Tijd: Van 9.00 uur tot 12.00 uur (met aansluitend lunch)
Geïnteresseerd? Meld je aan
Dit is voor iedereen interessant die werkt aan beleid, aanbesteding, gebiedsontwikkeling, ruimtelijke ordening, vergunningsverlening, planologie en wonen. Meld je vandaag nog aan.
Vervolgbijeenkomsten in Overijssel
Meer weten over wat er nodig is om op te kunnen schalen?
Bekijk hieronder een doorlopende reeks aan bijeenkomsten in de regio:
+ Donderdag 11 juni 2026
Werk in uitvoering – Het Twentse Dak
Alles wat je wil weten over biobased verduurzamen van bestaande woningen.
+ Donderdag 27 augustus 2026
Biobased Bouwteam – Hoe organiseren we samenwerking om biobased bouw initiatieven tot bloei te krijgen?
+ Donderdag 10 november 2026
Concepten Boulevard – Met welke biobased bouwconcepten kun je morgen aan de slag?
Ben je erbij?
Deze bijeenkomsten worden georganiseerd door Provincie Overijssel en Building Balance
Werkconferentie ‘Circulair en toekomstbestendig bouwen aan morgen’
Samen versnellen naar circulair én toekomstbestendig bouwen. Samen met andere partijen is Building Balance medeorganisator van de vierde werkconferentie ‘Circulair en toekomstbestendig bouwen aan morgen’. Op 5 februari 2026 brengen wij partijen samen die willen opschalen. Je krijgt inzicht in landelijke programma’s die werken aan realisatie en uniformering en ziet innovaties die klaar zijn voor opschaling. Je kunt meedoen aan interactieve werksessies over sloop, nieuwbouw, bestaande bouw, infra en gebied.
Het ochtendprogramma is exclusief voor publieke opdrachtgevers voor maatschappelijk vastgoed (gemeenten en corporaties). Centraal staat hoe we schaal kunnen maken met vernieuwbouw met biobased materialen, met toekomstbestendige en conceptuele nieuwbouw en met betaalbare woningen in grootschalige gebiedsontwikkeling.
Het middagprogramma start met een veiling van opschaalbare oplossingen. Wil jij de potentie van jouw project in beeld brengen? In gesprek met directeuren van het rijk, opdrachtgevers en de markt hebben we het over de vraag hoe we de opschaling kunnen versnellen. Waar liggen de sleutels? Daarna volgen werksessies om nieuwe inzichten en ervaringen te delen over sloop, nieuwbouw, bestaande bouw, infra en gebied. We sluiten af met een gezamenlijke oproep: hoe gaan de organiserende programma’s deze oplossingen in 2026 breed toepassen? Laten we samen schaal maken!
Je kunt je nu aanmelden, de voorinschrijving is gestart! In januari geef je jouw voorkeur voor werksessies door. Deze conferentie is interessant voor publieke opdrachtgevers, marktpartijen, innovators en iedereen die wil bijdragen aan versnelling met kwaliteit.
Praktische informatie
Datum: 5 februari 2026
Ochtendprogramma: Van 9.00 – 12.00 uur (enkel voor publieke opdrachtgevers)
Middagprogramma: Van 12.30 – 17.30 uur
Locatie: Prodentfabriek, Amersfoort
Meer informatie en aanmelden klik hier.
We zien je graag op de 5e!
WOW! We zijn genomineerd
Het GWW-programma van Building Balance GWW is genomineerd voor de WOW-prijs. De prijs, die iedere twee jaar wordt uitgereikt, is een initiatief van het Platform WOW, waarin weg-, vaarweg- en waterbeheerders zijn verenigd. De jury koos het GWW-programma samen met vier andere genomineerden uit in totaal dertig ingezonden opschaalbare samenwerkingsprojecten in weg-, vaarweg- en waterbeheer. Er is een juryprijs van €10.000,- en een publieksprijs van €5.000,-. De winnaars worden tijdens de landelijke WOW-dag op 6 juni 2025 bekendgemaakt.
De nominatie is niet alleen eervol, maar ook belangrijk voor het GWW-programma. In het Platform WOW zijn weg-, vaarweg en waterbeheerders verenigd van provincies, gemeenten, waterschappen, Rijkswaterstaat, haven- en drinkwaterbedrijven. Zij werken binnen het platform aan vraagstukken die netwerk overstijgend zijn. Verduurzaming is een van de leidende onderwerpen en vormt het belangrijkste raakvlak met de doelstellingen van Building Balance. Het GWW-team van Building Balance grijpt de nominatie dan ook met beide handen aan om WOW-platformleden te betrekken bij de opschaling van biobased materialen voor de GWW.
Bekijk hier de 5 projecten die genomineerd zijn voor de WOW-prijs.
Praktijkgids Biobased Buyer Sessies 2024
Material District Utrecht 2025
Met 125 exposanten, een materialen-expositie van 250 materialen en een sprekersprogramma met 50 sprekers staat hét materialenevenement voor (interieur)architecten en R&D-professionalsvolledig in het teken van materiaalinnovaties voor het ruimtelijke domein: Architectuur, Interieur, Tuin- & Landschap
€1 miljoen subsidie voor verduurzaming sociale huurwoningen in Zuid-Holland
Woningcorporaties kunnen vanaf 17 juni subsidie bij de provincie Zuid-Holland aanvragen voor het verduurzamen van sociale huurwoningen. De provincie stelt €1 miljoen beschikbaar om het gebruik biobased materialen voor sociale huurwoningen op te schalen.
Invulling geven aan klimaatdoelstellingen
Woningcorporaties kunnen de subsidie aanvragen voor de meerkosten van houtbouw of biobased materialen, zodat het project uitgevoerd kan worden. Gedeputeerde Anne Koning: “Het bouwen met biobased materialen – met name houtbouw – is één van de meest impactvolle strategieën om invulling te geven aan de klimaatdoelstellingen. Het kent tal van voordelen, zoals reductie van CO2-uitstoot en CO2-opslag. Bovendien zorgt het voor een fijn leefklimaat.”
Gezonder en duurzamer
Biobased materialen, waaronder hout, zorgen namelijk voor een gezondere luchtkwaliteit binnenshuis. Daarnaast draagt het bij aan energie-efficiëntie. Het is bijvoorbeeld zeer geschikt om ‘passief’ te bouwen en daarmee te komen tot extreem laag energieverbruik. En Daarmee resulteert het in duurzamere en gezondere gebouwen voor de toekomst.
De belangrijkste subsidievereisten:
- Voor bouwprojecten van sociale huurwoningen met drie of meer bouwlagen en vijftien of meer woningen
- Het massapercentage van hernieuwbare materialen gebruikt in het woningbouwproject bestaat uit meer dan 30% hernieuwbare materialen, inclusief de fundering
- Het gebouw heeft een losmaakbaarheidsindex van meer dan 50%
– Zie‘ Het Nieuwe Normaal’ voor meer informatie over de inhoudelijke criteria
– Gezien de inhoudelijke eisen komt vooral modulaire houtbouw in aanmerking - De bouw van het bouwproject start binnen 2 jaar na bekendmaking van de beschikking tot subsidieverlening, maar start niet eerder dan 13 weken na het indienen van de subsidieaanvraag
- De woningen blijven minimaal 25 jaar na realisatie in het huursegment van sociale huurwoningen
Woningcorporaties kunnen een bijdrage aanvragen voor de meerkosten van houtbouw, om het project te kunnen realiseren. Het minimaal gesubsidieerde bedrag is € 75.000 en maximaal € 150.000 (dus maximaal € 5.000 per woning), het totale subsidiebudget is € 1 miljoen. De provincie stelt de subsidie open van 17 juni tot en met 30 november 2024. Maar first come, first serve!
Meer informatie over de subsidie vindt u op: Subsidieregeling wonen Zuid-Holland (SRW) – Provincie Zuid-Holland
Voor meer informatie over biobased bouwen in Zuid-Holland kunt u contact opnemen met onze ketenregisseurs van Building Balance Zuid-Holland.
Gids Biobased Isoleren
Wilt u biobased gaan isoleren? Met de Gids Biobased Isoleren van Holland Houtland maakt u een goed geïnformeerde start! De gids bevat uitgebreide inspiratie. Interviews met huiseigenaren, woningbouwcorporaties, aannemers en biobased experts staan boordevol inzichten en tips om snel aan de slag te gaan. In het bedrijvengedeelte vindt u informatie over 170 biobased producten, leveranciers en aannemers.
De begrippenlijst geeft een snelle uitleg van de belangrijkste begrippen. Voortaan kunt u meepraten over faseverschuiving en damp-open. Ook aan kosten en subsidies is een katern gewijd. Een deel van de gids is speciaal ingeruimd voor Building Balance en de ontwikkelingen die wij – van land tot pand- in gang hebben gezet om biobased bouwen en isoleren mogelijk te maken.
“Stimulering vezelteelt via PPLG biedt nieuw perspectief”
Op dinsdag 16 mei vond het webinar Kansen voor biobased (ver)bouwen plaats in de studio van het Provinciehuis in Overijssel.
“We kunnen onszelf uit de shit bouwen”. In deze niet mis te verstane woorden maakte programmamanager Jasper van den Munckhof van Building Balance het belang van biobased bouwen duidelijk. “Dat biedt een nieuw groeiperspectief voor de bouwsector. Zo kan minister De Jonge zijn 900.000 woningen voor 2030 bouwen binnen de klimaatafspraken.” De ambities zijn hoog, schetste hij. “Er moet in totaal 50.000 ha vezelteelt in Nederland komen. Dat is 5 procent in elke regio. Daar zijn de komende tien jaar diverse fondsen voor.”
Van den Munckhof vertelde dit dinsdagmiddag tijdens het webinar “Kansen voor biobased (ver)bouwen”, dat Building Balance organiseerde met de provincie Overijssel. Hij vertelde dat Building Balance al met veel grote en kleine bouwers heeft gesproken. “Ze zijn allemaal bezig met biobased. Er is enthousiasme. Er is vraag. De noodzaak ervan wordt gezien. Opdrachtgevers vragen ook vaak naar een circulair gebouw.” Door stijgende prijzen van huidige bouwmaterialen kunnen biobased producten sneller concurrerend worden, meent hij. Het belangrijkste is dat biobased materialen zorgen voor CO2-opslag in gebouwen. Een belangrijk klimaatdoel. Omdat er geen cement of beton wordt gebruikt, spaar je ook weer CO2 uit, dat bij de productie hiervan vrij komt. Vezelgewassen als isolatie zorgt voor een gezonder binnenklimaat, is duurzaam en creëert een nieuw perspectief voor de agrarische sector.”
De vraag naar vezels als bouwmateriaal is er dus wel. Maar hoe stimuleer je boeren om over te stappen op de teelt van vezelgewassen? Want voor hen is vooral belangrijk hoe je er geld mee kunt verdienen. Garantieregelingen kunnen hierbij helpen, denkt Van den Munckhof. Ook premies per hectare voor de vezelboer kunnen stimulerend werken. “Er is al een verdienmodel. Maar er moet een interventie komen. Dat kan een overgangsregeling zijn of een premie per hectare. Het NPLG biedt de kans om zo’n impuls te geven.” Van den Munckhof: “Zo’n garantieregeling past binnen het NPLG. Op die manier kun je boeren in het begin helpen bij hun omschakeling naar vezelteelt.”
Waterzuiverend
Onder meer kwam ter sprake wat het verbouwen van vezelgewassen betekent voor de doelstellingen van het Nationale Programma Landelijk Gebied (NPLG), en de doorvertaling daarvan per provincie. In die gebiedsprogramma’s komt te staan welke maatregelen provincies nemen om tegemoet te komen aan de doelen rond natuur, stikstof, klimaat, bodem en landbouw. De verbouw van vezelplanten helpt ook mee aan het Grondstofakkoord. Dat schrijft voor dat in 2030 55 procent van de grondstoffen circulair moeten zijn. Biobased kan verder een bijdrage leveren aan de Kaderrichtlijn Water. Vezelplanten kunnen water zuiveren en stikstof afvangen.
Eén van de provincies die daar al flink wat stappen in heeft gemaakt, is de provincie Overijssel. Zij ziet biobased ketens als een perspectief in zowel hun landbouwvisie als circulaire doelstellingen en geeft het daarom een plek in haar Provinciaal Programma Landelijk Gebied (PPLG). “De kansen van biobased bouwen en verbouwen zijn groot. Het levert een bijdrage aan de natuur- water- en klimaatdoelen, zei Hero Klinker, Manager inhoud provinciaal programma landelijk gebied (PPLG) en programmamanager Circulaire Economie van de provincie Overijssel. Overijssel beschouwt biobased als “bijzonder kansrijk”. Van de in totaal 200.000 hectare landbouwgronden kan vijf procent biobased worden.
Miranda Ebbekink, beleidsmedewerker Regionale Economie Overijssel, ziet vele voordelen: “Biobased teelt is extensief, er zijn weinig meststoffen nodig, het bindt CO2, is goed voor bodem en biodiversiteit en sommige teelten zijn waterzuiverend en droogtetolerant.”
Versnellingsprogramma biobased bouwen
Wel gaf ze aan dat je dit laatste met harde cijfers moet kunnen aantonen. En misschien zelfs wel juridisch moet kunnen onderbouwen. “Hoeveel bijen komen er op bepaalde bloemen van vezelgewassen af? Kunnen we dat hard maken? Met provinciale ecologen kijken we al naar dit soort vraagstukken.”
Overijssel wil een Versnellingsprogramma opzetten voor biobased bouwen. Hierbij krijgen startende boeren die vezels willen telen, een transitievergoeding. Zij doen kennis op en kunnen die ook delen met anderen. De provincie zoekt uit hoe ze haar eigen regionale transitieagenda op bouwen, biomassa en voedsel kan verbinden met die van Building Balance. Zo wil Overijssel toewerken naar een gezonde landbouwsector in een gezonde omgeving.
Even belangrijk is overigens een sociaal en economisch sterk platteland. De verwachting is dat van het 200.000 hectare grote landbouwareaal er 180.000 hectare overblijft. “Op een deel daarvan kun je biobased ketens opzetten”, meent Ebbekink. Een belangrijke eigenschap van vezelplanten is dat ze CO2 opslaan. Dit kan ook in certificaten worden vastgelegd, die telers kunnen verkopen. Vezelteelten in de regio kunnen bovendien bijdragen aan natuurdoelen. “Als de boeren er ook geld mee verdienen, houd je een sterk plattelandsleven in stand.”
Veerkrachtig platteland
Ebbekink schetste dat de bouwsector in Overijssel zeer sterk is. Dat geldt ook voor de agrarische sector. “Als je beide met elkaar kunt verbinden, ontstaat er een nieuwe niche. Een nieuwe economische structuur die kan bijdragen aan de veerkracht van het platteland.”
Ondersteuning gebiedsprogramma’s NPLG
Jasper sluit de bijeenkomst af met een oproep: “Als er interesse is in het opnemen van de biobased keten als perspectief in uw provinciale doorvertaling van het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) dan kan Building Balance helpen met het bepalen van de specifieke maatregelen. Op basis van de ervaringen uit de markt en voorbeelden van andere provincies kunnen we helpen een zo effectief mogelijk maatregelenpakket voor uw provincie op te nemen.”
Bekijk hier het adviesdocument Biobased ketens van land tot pand als belangrijke deeloplossing voor het NPLG & PPLG van Building Building Balance.
Presentaties
- Presentatie Provincie Overijssel
- Presentatie Building Balance
Webinar terugkijken