Biobased isolatie en zomercomfort

Wat is de rol van biobased isoleren bij het voorkomen van hittestress?

Door klimaatverandering worden zomers in Nederland warmer en neemt het risico op oververhitting toe. Tegelijkertijd staan we voor een grote verduurzamingsopgave. Daarbij gaat het niet alleen om energiebesparing, maar ook om zomercomfort. Biobased isolatiematerialen dragen – ook bij renovatie – bij aan het beperken van oververhitting. Maar het effect hangt altijd samen met een goede constructie, effectieve zonwering en voldoende mogelijkheden om de woning ’s nachts af te koelen.  

Op deze pagina lees je welke rol biobased isolatiematerialen kunnen spelen bij het voorkomen van hittestress en wat daar nog meer voor nodig is. Het hele verhaal lees je in de whitepaper Koel wonen in een warmer klimaat.  

Whitepaper - Koel wonen in een warmer klimaat

Lees je hoe je oververhitting kunt voorkomen met een integrale aanpak en welke rol biobased materialen daarin spelen.

Waarom moet er meer aandacht zijn voor zomercomfort in woningen?

Het aantal warme dagen en tropische nachten in Nederland neemt toe. Goed geïsoleerde en kierdichte woningen houden warmte in de winter binnen, maar kunnen die warmte in de zomer ook moeilijker kwijt. Zomercomfort krijgt nog onvoldoende aandacht. En dat terwijl oververhitting gevolgen heeft voor gezondheid, slaapkwaliteit en het welzijn van mensen. Goede keuzes tijdens renovatie voorkomen toekomstige klachten en kostbare aanpassingen.  

Waarom vraagt hittestress om een nieuwe manier van isoleren?

Bij isolatiekeuzes ligt de nadruk vaak op de Rc-waarde (de isolatiewaarde van de constructie), de prijs en praktische toepasbaarheid. De Rc-waarde geeft aan hoe goed een constructie warmteverlies in de winter tegengaat. Maar een hoge Rc-waarde betekent niet automatisch dat een woning in de zomer koel blijft. Voor zomercomfort zijn vooral zonwering, ventilatie en de warmteopslag van materialen en constructies bepalend. 

Hoe kan biobased isolatie zomercomfort helpen verbeteren?

Veel biobased isolatiematerialen bestaan uit natuurlijke vezels met een relatief hoge warmteopslagcapaciteit. Ze kunnen daardoor tijdelijk warmte opnemen. Dat vertraagt de opwarming aan de binnenzijde. Vooral bij daken en andere lichte constructies (zoals houtskeletbouw) met langdurig zonbelasting kan dat relevant zijn.  

De echte meerwaarde zit in het samenspel: warmte overdag afremmen en de koelere nacht benutten om die warmte weer af te voeren.  

Wat is faseverschuiving en welke rol speelt dat bij zomercomfort?

Faseverschuiving beschrijft hoelang het duurt voordat warmte door een bouwelement (gevel of dak) heen dringt en dus de binnenruimte opwarmt. Hoe meer dit uitgesteld kan worden, hoe meer gebruik gemaakt kan worden van het natuurlijke ritme van dag en nacht. De constructie kan dan de opgeslagen warmte dan weer naar buiten afgeven, als de temperatuur ’s avonds daalt. Deze eigenschap kan relevant zijn, maar het is niet verstandig om een isolatiemateriaal alleen op faseverschuiving te selecteren.  

Het thermische gedrag van de woning wordt bepaald door de volledige constructie, hoeveelheid glas, oriëntatie, zonwering, ventilatie en het gebouwontwerp. Beoordeel daarom niet één materiaalwaarde, maar de prestatie van de complete woning.  

Een integrale aanpak is dus essentieel voor effectief zomercomfort. Lees meer in het bouwfysisch onderzoek van Arup in opdracht van Building Balance.  

Hoe dragen biobased isolatiematerialen bij aan een comfortabel binnenklimaat?

Biobased isolatiematerialen kunnen bijdragen aan zomercomfort. Hoewel biobased materialen geen zelfstandige oplossing zijn tegen oververhitting, hebben ze wel eigenschappen die kunnen bijdragen aan een comfortabeler binnenklimaat: 

  • Warmtebuffering: warmte wordt tijdelijk opgeslagen en vertraagd afgegeven;
  • Vochtregulering: opname en afgifte van vocht draagt bij aan een stabiel binnenklimaat;  
  • Akoestisch comfort: demping van geluid van buiten en tussen woningen;
  • Winter- én zomercomfort: minder warmteverlies in de winter en minder snelle opwarming in de zomer; 
  • Gezondheid: een prettige leefomgeving.  

Hoe ontwerp je voor winter én zomer?

Biobased isolatie is niet hét antwoord op oververhitting, maar kan binnen de juiste constructie een waardevolle bouwsteen zijn. De beste resultaten ontstaan door drie principes te combineren: zon buiten houden + warmte bufferen + ’s nachts afkoelen.  

Voor opdrachtgevers betekent dit dat zomercomfort onderdeel wordt van de prestatie-eisen en uitvraag. Voor onderhoudspartijen betekent het dat bij opname en advies niet alleen naar isolatie wordt gekeken, maar ook naar glas, zonwering, dakconstructie, ventilatie en mogelijkheden voor nachtelijke afkoeling.  

De belangrijkste vraag voor ieder renovatieproject is dus: Blijft deze woning na onze renovatie niet alleen warm in de winter, maar ook voldoende koel tijdens een hete zomer?

Veelgestelde vragen over zomercomfort en biobased isoleren

Niet automatisch. De Rc-waarde is zegt iets over warmteverlies van een constructie in de winter. Het beschrijft maar beperkt hoe een complete woning zich gedraagt tijdens warme zomerdagen. Zoninstraling via glas, de dakconstructie, warmtebuffering en vooral de mogelijkheid om ‘s nachts af te koelen zijn ook belangrijk. 

Biobased isolatie kan bijdragen aan zomercomfort, maar houdt niet iedere woning automatisch koel. Veel biobased isolatiematerialen kunnen relatief veel warmte tijdelijk opslaan. Dat kan vooral bij zonbelaste lichte constructies, zoals daken, gunstig zijn. Maar heeft een woning veel glas zonder buitenzonwering of kan de woning ‘s nachts niet afkoelen? Dan blijft de invloed van het isolatiemateriaal beperkt.

Nee. Faseverschuiving beschrijft de vertraging waarmee een warmtepiek door een constructie beweegt. Dat kan relevant zijn, maar zegt op zichzelf te weinig over het uiteindelijke zomercomfort. Vergelijk daarom het thermische gedrag van complete constructies en niet alleen losse isolatiematerialen of één materiaalwaarde. 

Begin bij de grootste warmtebronnen. Kijk eerst naar zoninstraling via glas en vervolgens naar sterk zonbelaste constructies zoals het dak. Onderzoek daarna of de woning de opgebouwde warmte ’s nachts voldoende kan afvoeren. Een praktische volgorde is: 

  1. zoninstraling beperken;
  2. zonbelaste constructies verbeteren; 
  3. warmtebuffering meenemen; 
  4. nachtelijke afkoeling mogelijk maken; 
  5. het totaalconcept controleren. 

 

Maak zomercomfort onderdeel van de standaard woningopname. Controleer minimaal: 

  • hoeveelheid en oriëntatie van glas; 
  • aanwezige buitenzonwering; 
  • daktype en dakopbouw; 
  • dakramen en dakkapellen; 
  • kierdichting (een sluiproute voor warmte met name rondom kozijnen. Zeker bij  dakramen en dakkapellen); 
  • ligging van de woning; 
  • ventilatiesysteem; 
  • mogelijkheden voor veilige nachtventilatie; 
  • positie van de luchtinlaat; 
  • bestaande isolatie en constructie. 

Vertaal de bevindingen vervolgens naar een samenhangend maatregelenpakket in plaats van één losse isolatiemaatregel.  

Vraag de opdrachtnemer om voor het betreffende woningtype een zomercomfortstrategie te onderbouwen. Laat minimaal beschrijven:  

  • wat de belangrijkste oorzaken van mogelijke oververhitting zijn; 
  • welke maatregelen zoninstraling beperken;  
  • hoe nachtelijke afkoeling wordt gerealiseerd; 
  • hoe dak- en gevelconstructies bijdragen;  
  • welke rol materiaalkeuze en warmtebuffering spelen;  
  • hoe de maatregelen in samenhang functioneren.  

Vraag dus niet alleen wat wordt toegepast, maar vooral waarom deze combinatie voor dit woningtype werkt.  

Veel natuurlijke vezelmaterialen kunnen tijdelijk vocht opnemen en weer afgeven. Ook hebben veel biobased materialen door hun vezelstructuur geluidsabsorberende eigenschappen. Dat neemt niet weg dat een goede bouwfysische detaillering noodzakelijk blijft. Vochttransport, luchtdichting en ventilatie moeten goed op elkaar zijn afgestemd.  

Vraag ondersteuning aan in jouw regio

Vraag ondersteuning aan in jouw regio

Begin met een training biobased bouwen

Begin met een training biobased bouwen

Of schrijf je in voor de nieuwsbrief bestaande bouw

Of schrijf je in voor de nieuwsbrief bestaande bouw