Materiaalimpact uitvragen bij renovatie, onderhoud en verduurzaming

De handreiking en modeluitvraag zijn ontwikkeld voor renovatie- en onderhoudsprojecten in de bestaande bouw. Ze helpen opdrachtgevers bij keuzes over materiaalgebruik, CO₂-uitstoot, circulariteit en de herkomst van materialen. 

Materiaalimpact staat daarbij niet op zichzelf. Je weegt dit altijd af tegen andere projectdoelen, zoals betaalbaarheid, energieprestatie, woonkwaliteit, comfort, onderhoud en uitvoerbaarheid. 

Nee. Je bepaalt als opdrachtgever zelf welke indicatoren relevant zijn voor jouw project. 

Je kunt een indicator inzetten als verplichte informatie, minimumeis of gunningscriterium. Je kunt er ook voor kiezen om een indicator niet op te nemen in de uitvraag. Welke combinatie het beste past, hangt af van je ambitie, de projectscope, beschikbare data en de mate waarin een bepalingsmethode al is ontwikkeld. 

De handreiking onderscheidt verschillende indicatoren binnen de thema’s milieu-impact, materialen, circulariteit en keten. Je kunt daarmee sturen op onder meer: 

• integrale materiaalimpact; 
• materiaalgebonden CO₂-uitstoot; 
• CO₂-opslag;
• herkomst van materialen; 
• aandeel biobased materiaal; 
• materiaalbehoud; 
• waardebehoud; 
• duurzame leverancierskeuzes. 

 Geen enkele indicator vertelt het hele verhaal. Een lage CO₂-uitstoot betekent bijvoorbeeld niet automatisch dat andere milieueffecten ook laag zijn. En een hoog aandeel biobased materiaal betekent niet vanzelf dat de totale milieuprestatie goed is. Kies indicatoren daarom bewust en altijd in samenhang met elkaar.  

Begin eenvoudig. Als je weinig ervaring hebt met het uitvragen van materiaalimpact, kun je het beste starten met het aandeel biobased materiaal. Zo doe je ervaring op met een meetbare materiaalprestatie zonder de uitvraag direct complex te maken. Daarna kun je extra indicatoren toevoegen of eerst informatief laten aanleveren. Vanaf medio 2027 zijn de instrumenten beschikbaar om meerdere indicatoren uit te vragen.

Het aandeel biobased is een tijdelijke indicator voor het percentage biobased droge massa in nieuw aangebrachte thermische isolatieproducten. De berekening vindt plaats op productniveau volgens NTA 8230-1 en wordt gecombineerd met een gewogen projectmassabalans. Hiervoor kun je werken met een standaard materiaalstaat en het rekenblad van Building Balance. 

Deze indicator is bedoeld als praktische tussenstap totdat bredere instrumenten voor de MPO-systematiek zijn gevalideerd. Naar verwachting gebeurt dat in de tweede helft van 2027.  

Zorg dat de spelregels vóór publicatie van de uitvraag duidelijk zijn. Leg bijvoorbeeld vast: 

• welk rekeninstrument wordt gebruikt; 
• welke dataset en peildatum gelden; 
• wat het bruto vloeroppervlak is; 
• welke exploitatieperiode wordt gehanteerd; 
• welke gebouwtypen binnen de scope vallen. 

 Zo rekenen alle inschrijvers vanuit dezelfde basis. Bepaal daarnaast vooraf welke indicatoren je gebruikt, welke status zij krijgen en welke weging daarbij hoort als je ze als gunningscriterium inzet.  

Per uitgevraagde indicator levert de inschrijver een berekende waarde of een kwalitatieve onderbouwing aan. Daarbij horen onder meer: 

• de gebruikte berekeningswijze; 
• bewijsstukken; 
• risico’s en afhankelijkheden; 
• een beschrijving van de borging tijdens uitvoering en oplevering.  

De modeluitvraag noemt daarnaast de berekeningsrapportage, het bronbestand van het rekeninstrument, een toelichting op aannames en uitgangspunten en de materiaalstaat of materiaalhoeveelheden. Voor sommige indicatoren zijn aanvullende bewijsstukken nodig. 

De uitvraag stopt niet bij de gunning. Als materiaalimpact onderdeel is van de gunning of van contractuele afspraken, moet de opdrachtnemer tijdens de uitvoering en bij oplevering aantonen dat de aangeboden producten, materialen en maatregelen daadwerkelijk zijn toegepast. 

Je kunt daarvoor bijvoorbeeld vragen om: 

• revisieberekeningen; 
• productkaarten; 
• materiaaloverzichten; 
• leveringsbewijzen; 
• foto’s; 
• materiaalpaspoorten.  

 Wijkt de uitvoering af van de aanbieding en heeft dat invloed op de prestatie? Dan moet de opdrachtnemer dat onderbouwen en verwerken in een geactualiseerde berekening.  

Maak materiaalimpact niet pas onderwerp van gesprek tijdens de aanbesteding. 

De handreiking adviseert om ambities al vanuit beleid en portefeuillestrategie te vertalen naar het programma van eisen en de projectuitvraag. Werk vervolgens in zes stappen: 

1. bepaal ambitie en scope; 
2. vertaal deze naar de uitvraag en spelregels; 
3. vraag uit bij de markt; 
4. beoordeel de aanbiedingen; 
5. controleer en leer tijdens de uitvoering; 
6. borg de opgedane kennis in de organisatie.  

 Wil je aan de slag met materiaalimpact? Gebruik de handreiking Materiaalimpact om stap voor stap te bepalen welke indicatoren passen bij jouw organisatie, project en ambitie.