De Metropoolregio Eindhoven (MRE) zet in op een toekomst waarin bouwen en landbouw elkaar versterken. De 19 gemeenten in de regio hebben zich aangesloten bij het Convenant Biobased Bouwen, een ambitieus initiatief waarin zij samen met telers, woningcorporaties, bouwers en andere ketenpartners werken aan een circulaire en duurzame toekomst. Het doel van dit convenant is helder: door gezamenlijke inzet bouwen we niet alleen woningen, maar ook een biobased regio. In de regio wordt steeds duidelijker hoe belangrijk de samenwerking tussen stad en land is. Biobased bouwmaterialen zoals hennep en wintertarwe kunnen de sleutel zijn voor de woningbouwopgave en de noodzakelijke transitie in de landbouw. Chantal van den Eijnden, projectleider, van de MRE, legt uit dat het convenant voortkomt uit twee grote uitdagingen: de enorme woningbouwopgave die is ontstaan door de groei van de Brainport-regio en de transitie in de landbouw naar meer natuurinclusieve, extensieve bedrijfsmodellen. De vezelteelt vormt de schakel tussen deze twee werelden, een manier om lokaal te bouwen én duurzaam te telen.
Strategische gronden als middel
Veel gemeenten in de regio beschikken over pacht- of strategische gronden, een enorme meerwaarde in het versnellen van de biobased transitie. Door duurzaamheidsvoorwaarden aan deze gronden te verbinden, en daarin te sturen op biobased teelten, kunnen gemeenten de keten versterken. Chantal benadrukt dat de rol van gemeenten cruciaal is. “We hebben specifiek gekeken vanuit de bril van de gemeente: wat kunnen lokale overheden doen om de biobased bouwketen te versnellen? Het is een samenwerkingsmodel waarin we gezamenlijk zoeken naar mogelijkheden om de markt te openen en kansen te vinden,” zegt ze. De samenwerking met Building Balance is daarbij essentieel. Het netwerk en de expertise van Building Balance helpen gemeenten te begrijpen welke stappen zij kunnen nemen en hoe ze de biobased sector kunnen versterken.
Helmond als voorbeeld van praktijk en samenwerking
De gemeente Helmond is een inspirerend voorbeeld van hoe gemeenten gronden inzetten om de transitie naar biobased bouwen mogelijk te maken. Stan Migchels, Adviseur Duurzaam Bouwen bij de gemeente Helmond, vertelt hoe de stad 18 hectare gemeentelijke grond heeft ingezet voor de teelt van wintertarwe en hennep. “Het voelde als laaghangend fruit om dit nu te doen,” zegt Stan. “We zaaien normaal mais, dus we kunnen ook wintertarwe of hennep zaaien”. De gemeente Helmond is geen toekomstige vezelgewassenteler, dat zijn de agrariërs, maar het wil wel een duidelijke rol spelen door op korte termijn te doen wat in hun macht ligt. “Helmond biedt daarmee een concreet voorbeeld van hoe een gemeente kan bijdragen aan de biobased keten.”
Stan is ervan overtuigd dat de combinatie van verschillende gewassen, zoals stro en hennep, een belangrijke stap is om lokaal een circulaire keten op te zetten. “Door niet alleen met stro maar ook met hennep en andere gewassen te werken, en coöperaties deze gewassen af kunnen nemen bij T-CAB, kun je lokaal die cirkel maken,” zegt hij.
Van gewassen naar woningbouw
Een belangrijk onderdeel van de biobased transitie in de MRE is de toepassing van hennep en wintertarwe in de woningbouw. Deze gewassen worden niet alleen lokaal geteeld, maar ook al toegepast door woningbouwcorporaties, zoals Compaen. Compaen gebruikt bijvoorbeeld hennepvezels voor isolatie en bouwmaterialen in hun renovatieprojecten. De toepassing van deze biobased materialen biedt een concrete oplossing voor de woningbouwopgave en sluit aan bij de bredere duurzaamheidsdoelen van de regio.
Het toepassen van lokaal geteelde gewassen zoals hennep biedt woningcorporaties de kans om hun gebouwstandaarden te verduurzamen, terwijl ze ook bijdragen aan de lokale economie. Door hennep te gebruiken in de bouw van woningen, wordt niet alleen bijgedragen aan circulaire economie en energiezuinigheid, maar wordt ook de verbinding tussen landbouw en de bouwsector versterkt.
Een sterke keten door samenwerking
Wat de kracht van dit initiatief zo bijzonder maakt, is de gezamenlijke aanpak die het convenant mogelijk maakt. Het draait niet alleen om de inzet van strategische of pachtgronden door gemeenten of de teelt van vezels door telers. Het draait ook om de samenwerking met bouwers en woningcorporaties die biobased materialen willen toepassen in de praktijk. Ketenpartners zoals Building Balance spelen hierbij een cruciale rol. Ze verbinden partijen, delen kennis en zorgen ervoor dat de juiste informatie en expertise op de juiste plek komt. De beschikbaar gestelde grond in Helmond is een direct gevolg van hun deelname aan het event van Building Balance en MRE, waarin deelnemers werden opgeroepen gezamenlijke stappen te zetten richting opschaling.
John Verberne, voorzitter van de telerscoöperatie T-CAB, legt uit hoe belangrijk deze gezamenlijke inzet is. T-CAB speelt een belangrijke rol in het leveren van biobased materialen. “Onze tak van aanvoer van de grondstof staat echt gewoon klaar.” zegt John. Hij benadrukt het belang van samenwerking met andere partijen om efficiënt te kunnen schakelen. Wat de samenwerking zo waardevol maakt, is volgens John dat T-cab nu een centraal punt vormt voor voorraadbeheer en onderhandelingen. Dit is in het belang van de telers, in plaats van dat elke teler afzonderlijk onderhandelt. Ook wat betreft aansprakelijkheden en hoeveelheden die geleverd moeten worden. “Met een coöperatie hebben we één centraal punt van onderhandeling, opslag en transport, wat het proces veel efficiënter maakt,” zegt John.
Hij benadrukt echter ook de uitdagingen die nog steeds bestaan, zoals het vinden van stabiele afzetkanalen en het creëren van voldoende rendabiliteit voor de telers. Toch blijft hij vertrouwen hebben in de toekomst, vooral omdat er nu meer vraag komt vanuit de bouwsector. “De markt groeit geleidelijk, het verspreidt zich als een olievlek, en we moeten geduld hebben, maar ik geloof echt in wat we aan het bouwen zijn.”
Lessen voor andere gemeenten
De ervaringen in de MRE bieden waardevolle lessen voor andere gemeenten die overwegen om ook de stap naar biobased bouwen te zetten. Stan adviseert gemeenten die eigen gronden hebben: “Begin klein. Neem het op in het teeltplan, maak afspraken en ga aan de slag. Het hoeft niet perfect te zijn.” Chantal voegt eraan toe: “Gebruik elkaar. Deel kennis, werk samen en maak gebruik van de instrumenten die het convenant biedt. Het praktische aspect is belangrijk.” Woningcorporaties zoals Compaen laten zien hoe biobased materialen daadwerkelijk toegepast kunnen worden in de praktijk, met hennep en wintertarwe als voorbeeld van succes.
John benadrukt ook het belang van realisme en geduld. “Het is belangrijk dat we de teelt niet overschatten. We moeten afzetgaranties hebben voordat we verder gaan met telen,” zegt hij. Het is een balans tussen ambitie en realiteit, waarbij de coöperatie een belangrijke rol speelt in het ondersteunen van telers en het onderhandelen met de bouwsector.
Samen werken aan een biobased toekomst
De gezamenlijke inspanningen in de MRE laten zien wat er mogelijk is wanneer gemeenten, telers, woningcorporaties, bouwers en ketenpartners de krachten bundelen. De regio groeit niet alleen in het aantal woningen, maar ook in de richting van een circulaire en duurzame toekomst. Het gebruik van lokaal geteelde biobased materialen, zoals hennep en wintertarwe, vormt de basis voor een toekomst waarin bouwen en landbouw elkaar versterken.
Samen bouwen we aan een biobased MRE, een regio die zijn materialen lokaal teelt, die zijn grondstoffen duurzaam verwerkt en die zijn woningbouwopgave steeds vaker op een innovatieve en milieuvriendelijke manier invult. De regio groeit, niet alleen in woningen, maar ook in de richting van een circulaire en duurzame toekomst.
