Op Moederbestek.nl is een reeks nieuwe productbladen voor biobased toepassingen in de Grond-, Weg- en Waterbouw (GWW) gepubliceerd. Ze helpen opdrachtgevers om biobased materialen eenvoudiger en consistenter uit te vragen in projecten. Daarmee wordt het voor de markt duidelijker welke oplossingen gevraagd worden en ontstaat ruimte om biobased toepassingen verder op te schalen.
De productbladen zijn ontwikkeld door BouwCirculair in opdracht van Building Balance, binnen de Nationale Aanpak Biobased Bouwen (NABB). Ze gaan onder meer over bioverrijkt asfalt en biobased toepassingen zoals geotextiel, brugonderdelen, verkeersborden en oeverbeschoeiingen.
Met de nieuwe productbladen kunnen opdrachtgevers biobased producten eenvoudiger opnemen in hun bestekken. De producten sluiten aan op de RAW-systematiek en worden op een uniforme manier beschreven. Dat maakt het voor opdrachtgevers makkelijker om biobased oplossingen uit te vragen en geeft producenten duidelijkheid over de eisen.
De productbladen vormen daarmee een belangrijke stap richting verdere opschaling van biobased materialen in de GWW.
Bioverrijkt asfalt
Luuk van Dijk, projectleider uniformering inkoopproces GWW bij Building Balance, ziet dat de asfaltsector zich snel ontwikkelt. Producenten werken aan nieuwe mengsels en toepassingen die biobased grondstoffen gebruiken.
De productbladen beschrijven drie asfaltproducten: AC bin-base, AC Surf en Steenmastiekasfalt 8-11. Daarbij geldt dat ongeveer dertig procent van het bitumen wordt vervangen door biobased grondstoffen. Welke grondstoffen dat zijn, bepaalt de producent.
Van Dijk: “De nieuwe productbladen zijn een perfect middel om de opschaling van biobased materiaalgebruik in de GWW aan te jagen. Opdrachtnemers bieden niet alleen hun producten aan, opdrachtgevers kunnen dat nu ook echt goed uitvragen.”
In de productbladen staat niet precies welke biobased grondstoffen worden toegepast. Van Dijk: “De opdrachtnemer moet zelf aantonen dat de kwaliteit en levensduur voldoen. Dat gebeurt via het Asfaltkwaliteitsloket en in overleg met de opdrachtgever. De techniek ontwikkelt zich snel. Door deze productbladen kunnen opdrachtgevers in ieder geval al gerichter biobased materialen voorschrijven.”
Biobased geotextiel: jute
Nog voordat er op Moederbestek een productblad Biobased geotextiel beschikbaar kwam, was Nico Maat (projectleider Waterschap Rivierenland) al overtuigd van de kwaliteiten van dit natuurlijke materiaal. In 2024 paste hij tien meter brede juterollen toe bij het versterken van de boezemkades langs de Peursumsche Vliet (Giessenburg). De boezem ligt hier hoger dan de polder ernaast, terwijl de kades niet voldoende hoog en/of stevig genoeg zijn bij de druk van de boezem. De risico’s worden nu ondervangen door verhoogde en verbrede kades en bij dat laatste komt jute van pas.
Langs de boezem werd een watergang gedempt om de originele kade te kunnen verbreden (ernaast wordt later een nieuwe watergang aangelegd). Om in de gedempte watergang een pakket met zand en klei goed en stabiel te laten zetten, werd jute in het water gerold. Tegelijkertijd werd eronder bagger weggezogen en zand op het jute doek aangebracht. De jute ligt nu als scheiding tussen een dik veenpakket en het zand.
“We gebruikten de dikste variant van de jute die er te verkrijgen is”, vertelt Nico Maat, “en dat werkte prima om de krachten te verdelen van het zand en de klei die er nadien op zijn gebracht. Zonder die laag van jute zou de bodem te fragiel zijn, zodat er lokaal zettingsverschillen kunnen ontstaan. De grootste zettingen treden vrij snel op nadat het zand is aangebracht. Zettingsverschillen kun je nooit helemaal voorkomen, maar het gebruik van jute blijkt echter een goede manier om de verschillen goed te beheersen. Het aanwezige grondwater zorgt er verder voor dat de jute behouden blijft en niet – zoals in een normale bodem – composteert.”
Opschalen van biobased toepassingen
Building Balance werkt samen met opdrachtgevers, aannemers en producenten aan de verdere opschaling van biobased materialen in de GWW. Dat gebeurt via verschillende product-marktcombinaties, waarin oplossingen gezamenlijk worden ontwikkeld en getest.
Van Dijk: “Wij spreken met veel partijen om op een goede, risicoarme manier innovaties mogelijk te maken. Dat doen we door opschaling via vijf verschillende Product Markt Combinaties, met bijvoorbeeld een Innovation Impact Challenge voor geotextiel. Ook staan er drie Innovatiepartnerschappen op stapel voor oeverbeschoeiingen, geluidsschermen en bruggen.”
Voor asfalt is inmiddels een Innovatiepartnerschap bioverrijkt asfalt gestart. Daarbij werken zestien opdrachtgevers samen met marktpartijen aan nieuwe asfaltmengsels.
Van Dijk: “Als dat asfalt na vijf jaar monitoren voldoet, hebben de zestien opdrachtgevers – ProRail, twee provincies en dertien gemeenten – allemaal toegezegd dat ze die producten gaan afnemen. Het is echt belangrijk dat we die gezamenlijke afstemming blijven stimuleren om in de toekomst andere materiaalkeuzes te gaan maken. Het gaat daarbij niet alleen om de technische aspecten, maar ook om economische en duurzame. Die drie-eenheid proberen we met het innovatiepartnerschap op een goede manier uit te vragen. Zodat een oplossing kwalitatief goed is, wat betreft techniek en milieu-impact, maar ook prijstechnisch. Dan is alleen nog de totale levensduur een onvoorspelbare factor en dat gaan we de komende vijf jaar met dat Innovatiepartnerschap juist onderzoeken.”
GWW-opdrachtgevers tekenen commitment voor bioverrijkt asfalt
Projectleiders maken het verschil
Volgens Maat hangt het kiezen voor biobased materialen ook vaak af van de projectleiders zelf. “Onze toepassing met jute ontstond puur door mijn intrinsieke motivatie. Als een project ‘natuurlijk’ kan worden uitgevoerd, ga ik ermee aan de slag en neem ik het risico. Leverancier Tefab, die ik al kende van kokosmatten, overtuigde me van de kwaliteiten van jute en achteraf blijkt het prima te werken. Bovendien is het niet veel duurder. Het gaat misschien om slechts 0,1 procent van het totale projectbudget.”
Het uitschrijven van de tender was ook geen hogere wiskunde, aldus Maat, maar “als je het nooit zo hebt gedaan, is het natuurlijk wel even spannend. Aannemers mogen immers ook altijd een alternatief aanbieden.” Volgens Maat helpen de nieuwe productbladen zeker om biobased materialen sneller onder de aandacht te brengen.
“Veel mensen weten niet eens wat er al mogelijk is. Het helpt enorm als je kunt laten zien welke materialen er zijn en hoe ze werken.” De toepassing bij de Peursumsche Vliet trekt inmiddels de nodige belangstelling: collega’s van waterschappen met veenweidegebieden zijn al komen kijken naar de inzet van jute.
Aan de slag met biobased uitvragen
Met de nieuwe productbladen krijgen opdrachtgevers een praktisch hulpmiddel om biobased oplossingen op te nemen in hun bestekken. Daarmee ontstaat meer duidelijkheid in de markt en groeit de toepassing van biobased materialen in de GWW.
Zoals Van Dijk het samenvat: “Kiezen voor biobased producten betekent het combineren van veel facetten die moeilijk en complex zijn. Moederbestek.nl heeft daarbij een aanvullende rol ten aanzien van verduurzaming binnen de RAW-systematiek van CROW. Nu is het aan de opdrachtgevers om hier bewust mee aan de slag te gaan. Ik zou het heel mooi vinden om het eerste bestek te zien met daarin daadwerkelijk de producten uit deze biobased productbladen.”
Meer weten over de ontwikkeling van deze productbladen?
👉🏼 Ga naar Moederbestek.nl.
Lees hier ook het oorspronkelijke artikel van BouwCirculair.
