“We bouwen nog te vaak alsof grondstoffen oneindig beschikbaar zijn.” Voor Huub Coenen, oprichter van Crumble development, is dat de kern van het probleem in de bouw. Waar veel partijen circulair bouwen vooral als het hergebruiken van materialen zien, kijkt hij een stap verder. Volgens hem begint circulariteit al bij de eerste schets van een gebouw. Niet het ontwerp, maar het beschikbare materiaal zou het uitgangspunt moeten zijn.
Die manier van denken ontstond niet achter een tekentafel, maar in de praktijk. Huub bouwde al jarenlang, eerst als hobby en later professioneel. Daarbij viel hem steeds opnieuw op hoeveel kwalitatief goede bouwmaterialen na sloopprojecten simpelweg werden weggegooid. “Dan zie je balken, kozijnen of andere materialen die technisch nog tientallen jaren mee kunnen. Dat voelde voor mij als pure verspilling.”
Die overtuiging vormde de basis voor Crumble development. Wat begon met kleinschalige projecten groeide uit tot een bedrijf dat complete woningen en loodsen ontwikkelt waarin hergebruik en circulair ontwerpen centraal staan. “Tegelijkertijd geloven we dat circulair bouwen niet draait om de grootte van een project. Juist bij opdrachtgevers en opdrachtnemers die met circulair bouwen beginnen, zien we vaak de neiging om direct groot te willen starten, terwijl de kracht juist ligt in het stap voor stap ervaring opdoen.”
De eerste projecten bieden opdrachtgevers de kans om ervaring op te doen met een andere manier van ontwerpen, inkopen én bouwen. “Daarbij is het belangrijk dat plannen ook in de praktijk uitvoerbaar zijn, juist omdat de praktijk soms weerbarstiger blijkt dan vooraf gedacht”, zegt Huub. “Daarom realiseren we samen die eerste circulaire projecten, van een berging of fietsenstalling tot een complete woning of loods. Niet met een advies dat in een la verdwijnt, maar met een gebouw dat laat zien hoe circulair bouwen in de praktijk werkt.”
Ontwerpen vanuit wat er al is
De grootste verandering zit volgens Huub niet in de circulaire materialen of innovatieve technieken, maar in de manier waarop gebouwen worden ontworpen. “In de traditionele bouw wordt eerst een ontwerp gemaakt. Daarna worden de materialen besteld die precies in dat ontwerp passen. Wij draaien dat proces om.” Waar mogelijk wordt bij Crumble development eerst gekeken welke materialen beschikbaar zijn en ontstaat het ontwerp op basis daarvan. In de praktijk is dit echter vrijwel altijd een wisselwerking: het ontwerp wordt gemaakt, de beschikbaarheid van materialen wordt gecontroleerd en het ontwerp wordt waar nodig aangepast. “Niet altijd is er vooraf voldoende overzicht van het beschikbare materiaal en soms verloopt het proces daardoor stroever. ”
Dat vraagt een andere manier van werken én denken. “Waarom zou je een balk van 225 millimeter zagen naar 200 millimeter omdat dat toevallig op de tekening staat? Dan vernietig je juist waarde. Het materiaal vertelt wat mogelijk is.”
Beter binnenmilieu
Volgens Huub levert deze manier van bouwen niet alleen minder verspilling op, maar kunnen ook gebouwen met een fijn binnenmilieu en een eigen karakter ontstaan. Dat binnenmilieu is het resultaat van een combinatie van luchtdicht bouwen, het gebruik van hout en biobased isolatiematerialen, zoals houtvezel of vlas, en natuurlijke afwerkingsmaterialen, zoals leemstuc en houten bekleding. Het gebruik van bestaand hout draagt daarnaast bij aan het eigen karakter van een gebouw. Een prettig binnenmilieu speelt vooral bij woningen een belangrijke rol, maar kan ook van waarde zijn bij een loods of hal.
Tweede, derde of zelfs vierde leven
Voor Huub stopt circulariteit niet bij het hergebruik van materialen. Minstens zo belangrijk is dat gebouwen zo worden ontworpen dat materialen ook in de toekomst eenvoudig opnieuw kunnen worden gebruikt. “Veel gebouwen zijn ontworpen voor één functie. Als die functie verandert, volgt vaak sloop. Daarmee verliezen we opnieuw waardevolle grondstoffen.”
Hij pleit daarom voor gebouwen die flexibel zijn en eenvoudig kunnen worden aangepast aan nieuwe functies. Materialen moeten demontabel zijn, zodat ze zonder kwaliteitsverlies een tweede, derde of zelfs vierde leven kunnen krijgen. “Eigenlijk ontwerp je niet alleen voor vandaag, maar ook alvast voor de volgende gebruiksfase.
Circulair én biobased versterken elkaar
Binnen de projecten van Crumble development gaan circulair en biobased bouwen hand in hand. Zo wordt waar mogelijk gewerkt met natuurlijke materialen, zoals houtvezelplaten voor isolatie.
Volgens Huub leveren die materialen meer op dan alleen een lagere milieu-impact. “Biobased materialen zorgen ook voor een prettig binnenklimaat. Ze reguleren vocht, voelen comfortabel aan en passen beter bij de manier waarop wij als mensen een gebouw als prettig ervaren.”
Bij een recent gerealiseerde passiefwoning speelde bovendien luchtdicht bouwen een belangrijke rol. “Veel mensen denken vooral aan isolatie, maar luchtdicht bouwen is minstens zo belangrijk. Daarmee beperk je warmteverlies enorm en blijft het energieverbruik uitzonderlijk laag.”
Limburg heeft alles in huis
Ook voor Limburg ziet Huub volop kansen. De provincie beschikt over kennis, ondernemers en steeds meer initiatieven rondom biobased materialen en circulaire bouw.
Tegelijkertijd plaatst hij een belangrijke kanttekening. Volgens hem moet de ontwikkeling van biobased bouwmaterialen niet ten koste gaan van de voedselproductie. “We moeten daarin een goede balans vinden. Gelukkig kunnen vezelgewassen ook bijdragen aan een gezonde bodem en een betere vruchtwisseling. Dan versterken landbouw en bouw elkaar juist.”
Een andere manier van kijken
Volgens Huub begint de grootste verandering uiteindelijk niet op de bouwplaats, maar in de manier waarop we naar gebouwen kijken.
“We moeten af van het idee dat gebouwen een eindpunt zijn. Een gebouw is eigenlijk een tijdelijke opslagplaats van materialen die later opnieuw gebruikt kunnen worden.”
Juist daarin ziet hij de toekomst van circulair bouwen. Niet door steeds nieuwe grondstoffen te winnen, maar door bestaande materialen zo lang mogelijk hun waarde te laten behouden.
“Die omslag maken we niet in één keer. Daarom geloven wij in projecten waarin opdrachtgevers, demontagebedrijven, ontwerpers en bouwers samen ervaring opdoen. Alleen zo wordt circulair bouwen niet de uitzondering, maar de nieuwe standaard.”
