In de Achterhoek groeit een ander soort Fieldlab. Geen blauwdruk, geen vast eindpunt – maar een proces dat begint bij vertrouwen, kleinschaligheid en de vraag: wat willen wij hier samen maken? In Mooi Achterhoek komt een beweging op gang waarin boeren, bewoners, makers en bouwers samen werken aan het cultuurlandschap van de toekomst.
Onderdeel van MooiNL Fieldlabs
De Achterhoek is één van de regio’s waar gewerkt wordt aan een zogenoemd MooiNL Fieldlab. Deze Fieldlabs zijn onderdeel van het landelijke programma Mooi Nederland van het ministerie van Binnenlandse Zaken. Het doel: ruimte geven aan vernieuwende projecten die laten zien hoe we in Nederland kunnen bouwen, wonen en werken mét respect voor landschap, water en bodem. In deze gebieden worden nieuwe ideeën getest, dwarsverbanden gelegd en oplossingen gevonden die ook op andere plekken kunnen werken. In Mooi Achterhoek gebeurt dat op een manier die past bij de regio: vanuit de mensen, niet vanuit een plan.
“We zijn niet begonnen met biobased bouwen of met vezelgewassen,” vertelt Jacqueline Bulsink van De Vlier, één van de initiatiefnemers. “We zijn begonnen met mensen. Met de vraag: waar zit de energie in het gebied? Wat willen we samen vormgeven? Pas daarna ontstaat er ruimte voor de thema’s waar overheden iets mee willen.”
Vanuit de regio, met ruimte en lef
Waar in andere regio’s de nadruk ligt op bouwen of teelt, ligt in de Achterhoek de focus op het proces: hoe komen we tot een landschap waarin wonen, natuur, landbouw en verbinding samenkomen? En hoe zorgen we dat álle betrokkenen, van boer tot bewoner en van gemeente tot woningcorporatie, hier hun plek in kunnen vinden?
“Het vraagt lef om niet meteen te sturen op doelen of kaders,” zegt Bulsink. “Maar juist door dat los te laten, ontstaat er ruimte voor iets nieuws. Voor inspiratie, voor samenwerking, voor concrete stappen; soms klein, soms veelbelovend groot.”
Vezelgewassen, wonen en zorg voor de bodem
De opgaven in de regio zijn divers: jonge boeren die zoeken naar rendabele teelten náást of in plaats van melkvee, bewoners die in het buitengebied anders willen wonen: samen, sociaal en circulair en partijen die nadenken over het herstel van bodem en waterkwaliteit op de zandgronden.
Daarin ontstaat een nieuwe rol voor vezelgewassen en houtige teelten: als alternatief verdienmodel voor boeren, als materiaal voor woningbouw in de regio, en als onderdeel van een toekomstbestendig landschap.
“Vezelgewassen zijn hier geen doel op zich, maar een onderdeel van het grotere geheel,” vertelt Jacqueline. “Wat we hier maken is méér dan een gewas, of een huis: het is een andere manier van denken over het land en de mensen die er wonen.”
Wat levert het op?
Het Fieldlab draait pas een half jaar, maar de eerste opbrengsten zijn al zichtbaar. Boeren zijn gestart met nieuwe teelten. Bewonersgroepen hebben zelf formats ontwikkeld voor ‘flexibel verbonden erven’: nieuwe woonvormen op het platteland. En woningcorporatie Wonion is aangehaakt om te onderzoeken hoe biobased sociale woningbouw in het buitengebied vorm kan krijgen.
Wat de initiatiefnemers hopen over een jaar? “Dat we een groep hebben die elkaar vasthoudt en verder brengt. Dat we concrete stappen zetten én laten zien dat het ook anders kan.”
En misschien wel het belangrijkste: de ideeën die hier ontstaan, zijn geworteld in de plek. Ze zijn van de mensen zelf, waardoor ze niet stoppen zodra het project voorbij is. Er is een voedingsbodem gelegd die doorgroeit mét de streekholders in het gebied.
Oproep aan overheden: laat ruimte ontstaan
Een belangrijke les uit de Achterhoek: verandering ontstaat niet uit beleid, maar uit mensen. En dat vraagt iets van overheden. Jacqueline:
“We zien dat ambtenaren wel wíllen, maar vaak gevangen zitten in hokjes. Klimaat, wonen, landbouw: alles is gescheiden. Terwijl wij juist laten zien hoe die thema’s samenkomen. Onze oproep: heb vertrouwen, laat ruimte ontstaan, durf het proces te volgen.”
Dit is het eerste van een reeks verhalen over de MooiNL Fieldlabs. Op deze pagina lees je alles over de Fieldlabs in de regio Achterhoek en Stedendriehoek.
In de Fieldlabs wordt in de praktijk gewerkt aan een nieuw landschap, waarin landbouw, bouw, natuur en samenleving verbonden zijn. Building Balance maakt deze beweging zichtbaar op landelijk niveau.
