Lisdoddeteelt onder huidige condities niet winstgevend genoeg voor opschaling

Lisdoddeteelt onder huidige condities niet winstgevend genoeg voor opschaling
Lisdoddeteelt onder huidige condities niet winstgevend genoeg voor opschaling
16 februari, 2024

Lisdodde wordt gezien als een kansrijk vezelgewas voor biobased bouwmaterialen. En zelfs als dé oplossing voor natte teelt in veenweidegebieden. Uit het recente onderzoek ‘Veen Voer en Verder II’ blijkt echter dat dit niet zo eenvoudig ligt. Jan Willem van de Groep, programmaregisseur van Building Balance, legt uit waarom er (voorlopig) geen focus ligt op dit gewas.

“Lisdodde is een aaibaar gewas”, aldus Jan-Willem. “Het is goed in de markt gezet en er wordt veel over gesproken, zelfs door ministers. Lisdodde heeft inderdaad goede eigenschappen als grondstof voor biobased bouwmaterialen. Maar de teelt kent uitdagingen die opschaling lastig maken. Alleen met extra steun van de overheid wordt grootschalige teelt in de veenweidegebieden mogelijk.”

Hoofpijndossier veenweidegebied

Veenweidegebied is kenmerkend voor de lage delen van Holland en Utrecht, maar ook voor de Zuidwesthoek van Friesland en de Kop van Overijssel. Iedereen kent dit ‘typisch Hollandse’ landschap: langgerekte weilanden met sloten ertussen. Achter dit idyllische plaatje schuilt een hoofdpijndossier voor de Nederlandse overheid. De natte veenbodem werd met afwateringssloten geschikt gemaakt voor landbouw en tegenwoordig vooral veeteelt. Maar door de kunstmatig lage waterstand oxideert het veen. Dat leidt tot bodemdaling, teruggang in natuur- en waterkwaliteit én een toenemende  uitstoot van CO2 ten gevolge van oxidatie.

Behoefte aan natte teelt

Om de CO2-uitstoot te verminderen en klimaatverandering tegen te gaan, moet het waterpeil in veenweidegebieden weer worden verhoogd. Dat is een belangrijk onderdeel van de CO2-emissiereductieopgave van de landbouw. Maar zo’n ingreep op gebiedsniveau heeft grote consequenties. “Een hoge waterstand maakt het lastig om de grond geschikt te houden voor agrarische toepassingen”, legt Jan-Willem uit.” Op natte grond zakken koeien en machines weg en is de opbrengst lager. “Er is behoefte aan een natte teelt op de veenbodems, die geschikt is voor de verhoogde waterstand.”

Moeilijk rendabel te maken

In de basis lijkt Lisdodde hier een goede oplossing voor, maar recent onderzoek naar de teelt levert nog geen haalbaar verdienmodel op. “Er zijn twee grote uitdagingen bij de teelt van Lisdodde”, verklaart Jan-Willem. “Ten eerste is het een lastige en dure teelt ten opzichte van gewassen waaruit dezelfde materialen te maken zijn. Voor het aanleggen van een lisdodde teelt moet bijvoorbeeld geïnvesteerd worden in het vlakken van grond, waterpeil sturende maatregelen en het zaaien of planten van de lisdodde.  Ook de oogst is lastig. Er zijn speciale machines nodig die minder capaciteit hebben dan bij andere vezelgewassen worden gebruikt. De oogst is hierdoor een flinke post op de saldoberekening. Zonder extra hulp van de overheid is de teelt niet rendabel te maken, daardoor vormt het geen gelijkwaardig alternatief voor veeteelt.”

Uitstoot van methaan

“Ten tweede moet je heel zorgvuldig telen, om het gewenste effect -minder CO2-uitstoot- te behouden”, gaat Jan-Willem verder. “De beschikbaarheid van nutriënten in het water en waterstand zijn kritische factoren voor een succesvolle lisdodde teelt, maar ook om uitstoot van methaan te voorkomen.” Dit broeikasgas ontstaat onder natte, zuurstofloze omstandigheden uit voedingsstoffen en plantenresten in de bodem. “Een goede waterstand vanuit de optiek van methaan beïnvloedt de groei juist negatief.”

Geen focus op lisdodde

De teelt van lisdodde vraagt dus relatief veel bewerking. “Dat is kostbaar, zo blijkt ook uit de berekeningen die Building Balance heeft gemaakt. Op basis van die berekeningen hebben we schaalbare gewas-product-combinaties geselecteerd. Onder de huidige condities is lisdodde niet geschikt is voor opschaling en ligt het dus buiten de focus van Building Balance.”

Kleinschalige initiatieven niet afremmen

Op dit moment zijn er een aantal ondernemers actief met lisdoddeteelt en verwerking. “Die initiatieven willen we zeker niet ontmoedigen, maar passen minder in het opschalingsperspectief van De Nationale Aanpak Biobased Bouwen. Door slimme, kleinschalige teelt- en oogsttechnieken, passieve droogtechnieken, het nodige handwerk en de inzet op premium producten zijn er wellicht nichemarkten te ontsluiten. “

Maatschappelijk gewenste oplossing

Ook voor het Building Balance programma is lisdodde niet definitief afgeschreven. “Het blijft een mooie grondstof voor biobased bouwmateriaal en wellicht andere toepassingen. Bovendien is het maatschappelijk gewenst dat de waterstand in veenweidegebied omhooggaat, terwijl er wel productiviteit blijft op de veengronden. Lisdodde, of een ander gewas zoals oeverzegge , zwarte els  of de wilg, zou daar een oplossing voor kunnen zijn. Het is niet onze rol, als opschalingsprogramma, om de oplossing voor veenweidegebieden te (onder)zoeken. Maar als er een schaalbare oplossing wordt gevonden die ook geschikt is als bouwmateriaal, dan pakken we dat zeker op.”

“Als er een ideale waterstand wordt gevonden voor veenweidegebieden en een soort lisdodde die op die waterstand redelijk produceert, dan kan de ecologische en klimaatwinst de investering in lisdoddeteelt waard zijn. Het is dan aan de overheid om een bedrag per hectare bij te leggen om dat voor elkaar te krijgen. Kortom: als lisdodde onderdeel is van een maatschappelijk gewenste oplossing voor de veenweide gebieden, dan kan het zeker doorontwikkeld worden tot bouwmateriaal. Building Balance neemt daar dan ook haar rol in. We houden de ontwikkelingen dus goed in de gaten.”

Building Balance

Meer weten?

Neem contact met ons op via info@buildingbalance.eu

Gerelateerde berichten