Wie op een niet nader te noemen platform de vraag stelt ‘Hoe zijn mensen uit Utrecht?’ krijgt een trits aan kenmerken te zien die allemaal op hetzelfde neerkomen: nuchter en betrokken. Hoe de bouw van het nieuwe Upcyclecentrum van de gemeente Utrecht in het Werkspoorkwartier is aangevlogen, is daar het schoolvoorbeeld van: circulaire bouw met hout. Bas Grol, projectleider bij de gemeente Utrecht en nauw betrokken bij de realisatie van het nieuwe Upcyclecentrum, vertelt over de ambities, obstakels én inzichten van dit vooruitstrevende project. “We willen niet alleen praten over circulariteit, maar vooral dóén. En dat begint met gewoon beginnen.”
Van theorie naar praktijk
Het Upcyclecentrum in Utrecht is één van de eerste projecten waarin de gemeente zelf het voortouw neemt in circulair bouwen. Grol: “Veel projecten in de stad zijn al circulair, maar vrijwel nooit geïnitieerd door de gemeente zelf. Dit project is daarom bewust een leertraject. Een manier om intern kennis op te bouwen en ervaring op te doen.”
Oorspronkelijk was het plan om te bouwen met een stalen constructie uit restmateriaal, maar die bleek uiteindelijk minder uniek en beschikbaar dan gedacht. De keuze viel daarom op een houten skelet, afkomstig uit een oude zoutloods van Rijkswaterstaat. “Dat past beter bij onze ambitie. En hout laat zich op locatie ook veel eenvoudiger bewerken.”
Van milieustraat naar grondstofhub
Het Upcyclecentrum wordt gerealiseerd pal achter de milieustraat aan de Tractieweg in Utrecht. Daar worden kringloopgoederen en herbruikbare materialen (‘upcyclegoederen’) apart gehouden om te voorkomen dat het afval wordt. Vervolgens worden upcyclegoederen voorbehandeld en klaargezet voor hergebruik. “Denk aan houten balken, beschadigde kasten of binnendeuren uit woningbouwprojecten. Zo voorkomen we dat waardevolle materialen versnipperd of verbrand worden terwijl ze nog prima inzetbaar zijn.”
Het centrum wordt een spil in een bredere samenwerking van 20 tot 25 partijen – van sociale werkplaatsen tot maakbedrijven, reparateurs en onderwijsinstellingen – allemaal met één doel: materialen een tweede, derde of vierde leven geven. Daarnaast wordt het Upcyclecentrum een inspirerende plek voor bedrijven en inwoners, waar je veel te weten komt over upcyclen door het zelf te zien en te ervaren.
Leren door te doen – met vallen en opstaan
Het project kende zijn uitdagingen. Van vergunningstrajecten die niet passen bij het werken met onbekende restmaterialen, tot last-minute aanpassingen in het ontwerp. “We hebben regelmatig tekeningen moeten herzien omdat materialen toch anders waren dan verwacht. Het vraagt om een flexibel bouwteam en partners die meebewegen.”
Grol benadrukt het belang van besluiten durven nemen en improviseren: “Als we het traditionele bouwproces precies hadden gevolgd, waren we nog niet begonnen. Door het gewoon te doen, leer je veel sneller waar de knelpunten zitten.” De samenwerking met partijen als JP van Eesteren, Urbanizer, Movares en diverse lokale bedrijven zorgde voor een flexibele, lerende aanpak.
Vooruitblik: biobased bouwen in Lunetten
Naast het project in het Werkspoorkwartier, werkt Utrecht aan een tweede locatie in Lunetten, met focus op biobased bouwen. “Daar willen we bijvoorbeeld werken met stadshout uit de openbare ruimte en met natuurlijke isolatiematerialen. We ontwikkelen een lokale houtketen, waarin ondernemers samen met de gemeente inovatieve producten ontwikkelen van hout – van gevelbekleding tot hekwerken.”
De lessen van het ene project worden direct toegepast in het andere. “We willen nog circulairder, nog lokaler en nog meer biobased bouwen. Daarvoor is het Upcyclecentrum een vliegwiel.”
Advies aan andere gemeenten: begin gewoon
Wat zou Grol andere gemeenten aanraden? “Begin gewoon. Niet alles hoeft perfect uitgewerkt te zijn. Er zijn altijd beren op de weg, maar die moet je onderweg maar temmen. Zonder lef en interne ambassadeurs gebeurt er weinig.”
Het Upcyclecentrum opent naar verwachting in het derde kwartaal van 2025. Interesse om het project te bezoeken of meer te leren? Neem contact op met Desiree van de Ven, gemeente Utrecht.
