Steeds meer agrariërs zien kansen in het telen van gewassen voor de bouw. Door vezelgewassen zoals graanstro, miscanthus, vlas en vezelhennep te verwerken tot biobased bouwmaterialen, wordt CO2 vastgelegd en CO2-uitstoot vermeden. De Nationale Aanpak Biobased Bouwen (NABB) gaat deze impact via het Nationaal Groenfonds stimuleren door de koolstofcertificaten, die zijn gekoppeld aan deze voordelen, te kopen van agrariërs. Tussen 12 november en 5 december 2024 kunnen agrarische ondernemers zich inschrijven. In dit artikel leggen Jan Willem van de Groep en Sacha Brons van Building Balance (de uitvoeringsorganisatie van de NABB) uit hoe dat werkt.
“Het grote voordeel van gewassen zoals graanstro, miscanthus, vlas en vezelhennep is dat ze door een relatief lage input van nutriënten en bestrijdingsmiddelen, een positieve impact hebben op de bodem, waterkwaliteit en biodiversiteit”, vertelt Jan Willem van de Groep, programmaregisseur bij Building Balance. “Bovendien halen deze gewassen tijdens hun groei CO2 uit de lucht. Door de gewassen vervolgens te verwerken tot bouwmaterialen, wordt die CO2 langjarig opgeslagen in de woning of het gebouw.”
Van land tot pand
Om deze groeimarkt verder te stimuleren, bestaat sinds 2023 de Nationale Aanpak Biobased Bouwen. In nauwe samenwerking met de ministeries van LVVN, BZK, EZK en I&W voert Stichting Building Balance deze Nationale Aanpak Biobased Bouwen (NABB) uit. Van de Groep: “Building Balance helpt agrariërs bijvoorbeeld met het vormen van coöperaties en het maken van landelijke en regionale ketens tussen agrariërs, verwerkende industrie en bouwers. Ketens waarin de geteelde gewassen worden verwerkt van land tot pand. Het doel is dat in Nederland in 2030 op 50.000 hectare vezelgewassen voor deze toepassing worden verbouwd.”
Nieuwe verdienmodellen
“Het telen van vezelgewassen voor landelijke en regionale ketens biedt nieuwe verdienmodellen voor agrariërs”, vervolgt Van de Groep. “In Brabant bijvoorbeeld, werken 18 agrariërs nu samen in een coöperatie van waaruit ze een keten vormen met regionale verwerkers, woningcorporaties en bouwers. De coöperatie verkoopt zelf de bouwmaterialen. De woningcorporaties tekenden een convenant waarin zij voor de lange termijn toezeggen deze biobased bouwmaterialen af te nemen voor het isoleren van daken. De agrariërs zijn dus zeker van hun afzetmarkt en houden grip op de prijs en de verdeling van marge.”
Opkoopregeling koolstofcertificaten
Om het vormen van dit soort ketens aan te moedigen en agrariërs extra te ondersteunen bij de overstap op de teelt van vezelgewassen, is in de NABB een opkoopregeling opgenomen die de teelt van gewassen stimuleert door het kopen van koolstofcertificaten van agrariërs door de overheid. Dit jaar start een pilot met een beperkt bedrag van 1,2 miljoen euro. Als de pilot succesvol is, komt er in de navolgende jaren een groter bedrag beschikbaar vanuit de NABB. Daarmee krijgt de agrariër, naast de opbrengst van vezels, een extra opbrengst voor het afvangen en langdurig opslaan van CO2. Het aankopen van de koolstofcertificaten gaat via een voor de overheid verplichte aanbestedingsprocedure. Tussen 12 november en 5 december 2024 kunnen agrarische ondernemers die deze gewassen telen of willen gaan aanplanten en daar vervolgens koolstofcertificaten gaan creëren, zich inschrijven voor de aanbesteding via TenderNed.
Sacha Brons weet hier als specialist koolstofcertificaten bij Building Balance alles van. “Als je gewassen verbouwt die ervoor zorgen dat CO2 langjarig wordt opgeslagen in gebouwen, kun je daarvoor koolstofcertificaten claimen. Elk koolstofcertificaat vertegenwoordigt de vastlegging van één ton CO₂. Bedrijven of overheden kunnen deze koolstofcertificaten kopen om hun eigen uitstoot te compenseren en financieel bij te dragen aan de materiaaltransitie. Agrariërs kunnen zo met de verkoop van koolstofcertificaten extra geld verdienen, bovenop het saldo per hectare.”
Beloning vooraf
“Normaliter worden koolstofcertificaten in de vorm van extra opbrengsten voor de agrariër – en de keten – uitgekeerd ná toepassing in de bouw”, vervolgt Brons. “Maar dat is met deze pilot anders. Om de koolstofmarkt op gang te brengen, en het telen van vezelgewassen voor landelijke en regionale ketens te stimuleren, gaat de Pilot Koolstofcertificaten van LVVN via het Nationaal Groenfonds agrariërs nu al eerder belonen door vooráf hun koolstofcertificaten te kopen. Of eigenlijk nemen ze een optie op de koop van certificaten en moeten die geleverd worden zodra het gewas als bouwmateriaal daadwerkelijk de fabriek verlaat.”
Van de Groep: “Bij een gewas als hennep betekent dat al snel een bedrag van 400/500 euro per hectare extra aan opbrengst, afhankelijk van de mate waarin alle onderdelen van de plant kunnen worden toegepast in de bouw. Bij miscanthus, een meerjarig gewas, gaat het om een eenmalig bedrag van 4.000 euro. Ik denk dat je twee oogsten nodig hebt om die te verzamelen. Doordat de agrariërs de certificaten gelijk kunnen verkopen, hoeven ze niet drie tot vier jaar te wachten op de eerste omzet.”
Waardevolle certificaten
Van de Groep vertelt hoe koolstofcertificaten voor het telen van gewassen voor de bouw anders zijn dan de koolstofcertificaten die de meeste agrariërs wellicht al kennen. “Het fenomeen koolstofcertificaten is veel agrariërs niet vreemd. Er bestaan al enige jaren koolstofcertificaten voor het opslaan van CO2 in landbouwbodems. Dat gaat dan over de tijdelijke opslag van CO2 in de bodem door onder andere wortelgroei. Veel agrariërs hebben daar de nodige bedenkingen bij. Met name over hoe je dat langjarig kan volhouden.”
“Bij vezelgewassen is dat wezenlijk anders. Dat heeft een veel permanenter karakter. Wordt een gewas als hennep verwerkt tot biobased isolatiemateriaal en toegepast in een woning, dan blijft dat materiaal tot wel 100 jaar in die woning zitten. De hennep kan daarna zelfs weer hergebruikt worden. De opgeslagen CO2 blijft daarmee uit de atmosfeer. Die vorm van opslag van CO2 heeft waarde voor de hele maatschappij. Helemaal vanwege de mondiale verdragen om na 2050 geen CO2 meer uit te stoten zonder compenserende maatregelen.”
Brons: “Die waarde maakt dat het verbouwen van vezelgewassen in ketens met verwerkers en bouwers goede verdienmodellen oplevert. Het vergt wel een investering om die ketens op te zetten, de overstap te maken op een nieuw gewas en de verwerkende industrie op te schalen. De extra opbrengsten uit koolstofcertificaten helpen bij het kunnen doen van die investering.”
