De vraag naar wilgenhout voor toepassingen in de GWW groeit gestaag. Tegelijkertijd staat de beschikbaarheid onder druk. Als er een tekort ontstaat, worden toepassingen zoals oeverbeschoeiing en zinkstukken duurder en komt opschaling van biobased oplossingen tot stilstand.
Waarom de wilg juist nu relevant is
In de GWW groeit de vraag naar biobased materialen, terwijl de beschikbaarheid van grondstoffen onder druk staat. We moeten anders bouwen, anders omgaan met water en bodem en anders kijken naar landbouw. De wilg sluit daar verrassend goed op aan.
De boom:
- levert biobased materialen voor oeverbeschoeiing en zinkstukken;
- wordt al toegepast in de praktijk;
- groeit snel en legt CO₂ vast;
- is geschikt onder specifieke condities;
- biedt kansen voor grondeigenaren en agrariërs.
Voor Building Balance heeft wilg een duidelijke plek binnen het GWW-programma en binnen de innovatiepartnerschappen.
Voor wie is dit relevant?
De aanplant van wilg is vooral interessant voor waterschappen, terrein beherende organisaties en landgoedeigenaren. Vaak gaat het om gronden tussen landbouw en natuur, waar een hoger waterpeil andere teelten minder geschikt maakt. Ook agrariërs kunnen hierin een rol spelen, bijvoorbeeld via samenwerking of pacht. Momenteel onderzoeken we hoe dit specifiek kan.
Hoe de wilgenketen werkt
Aanplant
Wilgen kunnen worden aangeplant langs watergangen of op percelen waar een hoger waterpeil andere gewassen onder druk zet. Juist op deze plekken biedt de wilg een kansrijk alternatief. De opbrengst hangt af van waterstand en beheer. Het gaat hierbij niet om moeras, maar om percelen met een verhoogd waterpeil. Waar de opbrengst lager is, kan stapeling met ecosysteemdiensten dit compenseren. De vraag groeit sneller dan het aanbod, waardoor er nu al import nodig is. Zonder extra aanplant komt verdere opschaling onder druk te staan.
Groei en oogst
De wilg groeit snel en wordt eens per paar jaar gesneden. Na de oogst loopt de boom weer uit en groeit hij opnieuw verder. In veel gevallen wordt wilg geteeld in een cyclus met periodieke oogst. Hoe dit precies wordt gekwalificeerd (landbouw/bosbouw) hangt samen met teeltwijze en regels; daarover willen we duidelijkheid bieden. Verwerking tot bouw- en infraproducten
Verwerking tot bouw- en infraproducten
Het hout gaat naar gespecialiseerde bedrijven die al generaties lang producten maken voor de waterbouw. Denk aan oeverbeschoeiing (bijv. wilgenmatten/rijshoutconstructies) en zinkstukken. Deze toepassingen worden al eeuwen gebruikt en hebben hun betrouwbaarheid in de praktijk bewezen. Ze zijn volledig biobased en sluiten aan op de groeiende vraag van opdrachtgevers naar duurzame alternatieven. De vraag naar Nederlands wilgenhout is inmiddels zo groot dat er soms geïmporteerd moet worden. Dit benadrukt het belang van opschaling van de teelt.
De waarde van de wilg op veel fronten
- Klimaat: Als het hout jarenlang wordt gebruikt in dijken, oevers of funderingen, blijft die CO₂ langdurig opgeslagen.
- Water en bodem: De wilg presteert goed op natte gronden. Een hoger waterpeil helpt de bodem stabieler te maken. De boom heeft weinig tot geen mest nodig, wat gunstig is voor de waterkwaliteit.
- Biodiversiteit: De wilg is een van de meest waardevolle bomen voor insecten, vogels en kleine dieren. De teelt brengt meetbaar veel leven terug in gebieden die ecologisch vaak arm zijn.
- Aanvullend verdienmodel voor agrarisch ondernemers: Kan een rol spelen, met name op gronden die minder geschikt zijn voor andere teelten en in combinatie met andere vergoedingen of ecosysteemdiensten.
Biobased alternatief voor bouw en infra
Wilgenproducten worden al tientallen jaren gebruikt in de Nederlandse waterbouw. Ze vormen een bewezen biobased alternatief voor veelgebruikte materialen. Daarnaast ontstaan nieuwe toepassingen, zoals plaatmateriaal.
Zo kun je starten met wilgenteelt
Er zijn verschillende manieren om met wilgen aan de slag te gaan:
- Aanplant op geschikte percelen, waarbij schaal en opbrengst bepalend zijn
- Samenwerking via collectieven, pacht of gebiedsaanpak
- Aansluiten bij bestaande ketens en initiatieven in de GWW
Welke route het beste past, hangt af van de locatie en de rol van de betrokken partij.
Wat betekent dit voor de GWW?
De wilg biedt concrete kansen voor de GWW-sector. Wilgenhout wordt gebruikt voor oeverbeschoeiing, taludversterking en waterveiligheidsprojecten. Deze toepassingen vervangen in veel gevallen materialen met een hoge uitstoot en sluiten aan op de doelen van de Nationale Aanpak Biobased Bouwen (NABB). We werken samen met opdrachtgevers, aannemers en andere partijen aan de opschaling van biobased toepassingen zoals oevers en geotextielen, waarbij wilg een belangrijke grondstof voor een aantal toepassingen is. Een hectare levert, afhankelijk van de constructie, al gauw 12 kilometer aan wiepen voor oeverbeschoeiing. Zo kunnen een paar hectare wilgen al bijdragen aan verdere opschaling binnen de GWW.
Hoe Building Balance bijdraagt
Building Balance werkt aan het opschalen van de wilgenketen door vraag en aanbod bij elkaar te brengen. We ondersteunen nieuwe aanplant, verbinden grondeigenaren aan verwerkers en opdrachtgevers en bouwen aan regionale ketens. Zo ontstaat een stabiele basis voor verdere opschaling van biobased toepassingen in de GWW.
Wil je aan de slag met wilg?
Wil je verkennen wat wilg kan betekenen voor jouw gronden of projecten? Of werk je aan milieuvriendelijke oeverbescherming en wil je meer biobased materialen inzetten in infraprojecten? Denk dan eens aan de wilg als een praktisch en betrouwbaar alternatief.
We denken graag met je mee over de mogelijkheden in jouw project en hoe je kunt aansluiten bij de innovatiepartnerschappen en keteninitiatieven. Ben je waterschap/TBO/landgoedeigenaar? Neem contact op via gww@buildingbalance.eu.
Wil je meer weten over de wilg, we hebben hier alles nog eens netjes voor je op een rij gezet.
