Steeds meer corporaties en bouwpartijen zetten in op ‘biobased tenzij’: biobased materialen zijn de standaard, en alleen als het écht niet kan wordt daarvan afgeweken, mét onderbouwing waarom. Vanuit Building Balance zien we dat deze aanpak snel terrein wint, zeker in renovatieprojecten.
Wat betekent ‘biobased tenzij’?
Biobased verwijst naar bouwmaterialen die grotendeels uit hernieuwbare, natuurlijke grondstoffen bestaan, zoals hennep, vlas, houtvezel of (geperste) stro. Tenzij maakt het beleid praktisch: biobased is het uitgangspunt in ontwerp, inkoop en uitvoering. Alleen wanneer randvoorwaarden (bijvoorbeeld brandveiligheid, vocht, constructie, logistiek, beschikbaarheid, betaalbaarheid of bewonerssituatie) dat aantoonbaar onmogelijk maken, kies je een alternatief en leg je dat expliciet vast.
Het effect is groot: biobased is de standaard, niet-biobased moet worden uitgelegd. Daarmee verschuift de norm en ontstaat leerruimte om overgebleven belemmeringen structureel weg te nemen. Bovendien werken we door deze aanpak aan schaal waardoor een industrie voor biobased materialen industrie in Nederland mogelijk maken.
Waarom kiezen partijen hiervoor?
+ CO₂-reductie en circulariteit: hernieuwbare grondstoffen verlagen de milieu-impact en passen in een circulaire bouwketen.
+ Gezonder binnenklimaat: veel biobased isolatiematerialen zijn dampopen en kunnen vocht bufferen, wat comfort en robuustheid ondersteunt.
+ Minder afval en schonere bouwplaats: licht, goed verwerkbaar en vaak minder snijverlies.
+ Standaardisatie en snelheid: door biobased de norm te maken, wordt het eenvoudiger in ontwerpdetails, werkvoorbereiding en inkoop.
+ Kostenefficiëntie: praktijkvoorbeelden laten zien dat de integrale kostprijs niet hoger hoeft te zijn, zeker met slimme (prefab) oplossingen.
Waar zit de grootste kans? Na-isolatie van hellende daken
In bestaande bouw wordt ‘biobased tenzij’ in de praktijk vaak concreet bij de na-isolatie van hellende daken. Juist daar blijkt biobased bijna altijd haalbaar: de ruimte tussen/onder de gordingen is vaak geschikt, dampopen opbouwen zijn goed te detailleren en de verwerking is relatief eenvoudig.
Veel partijen kiezen bijvoorbeeld voor indaktoepassingen met vlaswol of houtvezel. Technisch presteren deze oplossingen uitstekend (thermisch en akoestisch) en ook qua kosten is er in veel situaties geen doorslaggevende reden om het níet te doen. In de praktijk zien we daardoor bij hellende daken vaak nauwelijks een ‘tenzij’.
Wie passen biobased tenzij al toe?
Het netwerk van marktpartijen die biobased als de standaard in renovatie omarmen groeit snel. Veel woningcorporaties, bouwers en onderhoudspartijen werken al met ‘biobased tenzij’, waaronder: Groen Wonen Vlist, Woonveste, Stadlander, Caspar de Haan, Domesta, Hagemans, Mooiland, Hazenberg | TBI, Wooncompagnie, Woonservice, Mercatus, Wierden en Borgen, Wonion, Compaen, Area, Oijevaar, Kranendonk Vastgoedonderhoud, Plegt-Vos, Dura Vermeer, Rondom Wonen, Fien Wonen, Thuis, Nico de Bont | TBI, WonenBreburg, Woonmeij, Casade, Hemink, Hekstra, Domijn, Wold & Waard, Lochies en Woonkwartier*.
* De bovengenoemde partijen staan daar omdat zij zelf hebben aangegeven biobased tenzij toe te passen of omdat hun ketenpartners aangeven dat zij dit doen. Sta je er op, maar klopt het niet, laat het ons weten. Zie je er iemand op staan waar jij andere ervaringen mee hebt, spreek ze er dan vooral op aan. Zo bestendigen we biobased tenzij samen nog beter.
Draag het uit!
Veel partijen doen het dus al (en sommige zoals Domijn al jaren op rij). Er zijn ook partijen die dit expliciet uitspreken:
+ Wierden en Borgen past waar het kan standaard biobased isolatie toe op basis van natuurlijke grondstoffen (zoals hennep, vlas en houtvezel) om CO₂-uitstoot te verlagen en het binnenklimaat te verbeteren. Klik hier voor meer informatie.
+ Nico de Bont | TBI is helemaal gestopt met steenwol en glaswol en isoleert alleen nog biobased; in de praktijk wordt zelfs ‘oude’ stro-isolatie teruggevonden als bewijs dat natuurlijke materialen zich historisch bewezen hebben. Klik hier voor meer informatie.
+ Van Wijnen beschrijft prefab biobased dakisolatie als een versneller. Het kan bovendien kostenneutraal toegepast worden als je zorgt voor een goede voorbereiding en werkt met maatwerk-isolatiepanelen. Die hebben voordelen in verwerkingssnelheid, faalkosten en constante kwaliteit. Klik hier voor meer informatie.
Pas jij al biobased tenzij toe? Laat het ons weten. Ook zijn we benieuwd waarom je daarvoor kiest. Nog beter maak er een socialmediapost van zodat heel veel partijen het kunnen lezen. Daar verbeter je je imago mee en je helpt biobased groter te maken.
Zo start je met biobased tenzij
Ben jij nog niet zover? Niks aan de hand. Je kunt nog makkelijk aansluiten. Hier een paar tips voor corporaties:
- Maak het beleid expliciet: leg vast dat biobased de standaard is (per bouwdeel), inclusief een korte ‘tenzij-lijst’ met objectieve uitzonderingsgronden. Hieronder vind je voorbeeldtekst voor een raamovereenkomst, een programma van eisen en een offerte-uitvraag.
- Standaardiseer details: werk één of twee bewezen dakopbouwen uit (bijvoorbeeld na-isolatie met vlaswol/houtvezel) en maak die projectoverstijgend. Building Balance heeft hiervoor details beschikbaar.
- Zorg voor ketenafspraken: betrek aannemer, adviseurs, leverancier en uitvoerders vroeg; stem voorraad, leverbetrouwbaarheid en verwerkingsinstructies af.
- Meet en leer: monitor prestaties en leg afwijkingen vast, zodat ‘tenzij’ steeds minder vaak nodig is.
Biobased tenzij in raamovereenkomsten
A. Beleidsbepaling (hoofdartikel)
Opdrachtgever hanteert het principe “biobased tenzij”. Dit houdt in dat bij renovatie-, onderhouds- en verduurzamingswerkzaamheden biobased materialen de standaard vormen. Afwijking hiervan is uitsluitend toegestaan indien toepassing aantoonbaar niet mogelijk is op basis van vooraf vastgestelde objectieve criteria (“tenzij-criteria”).
B. Afbakening per bouwdeel
Biobased materialen zijn in ieder geval het uitgangspunt bij:
– Binnenzijde na-isolatie van hellende daken;
– Prefab daken (voor renovatie en nieuwbouw)
– Binnenwanden (voor renovatie en nieuwbouw)
– Gevelisolatie bij nieuwbouw
– Niet-constructieve aftimmeringen
– …
C. ‘Tenzij’-systematiek
Indien opdrachtnemer meent dat toepassing van biobased materialen niet mogelijk is, dient hij dit per bouwdeel gemotiveerd aan te tonen vóór uitvoering. De motivatie bevat minimaal:
- de concrete belemmering;
- de onderzochte biobased alternatieven;
- de reden waarom deze alternatieven niet voldoen;
- het voorgestelde niet-biobased alternatief.
Zonder deze onderbouwing → geen afwijking toegestaan.
Biobased tenzij in het Programma van Eisen (PvE)
A. Functionele eis + materiaalkeuze
Isolatieopbouwen dienen dampopen, vochtbufferend en hernieuwbaar te zijn. Biobased isolatiematerialen op basis van natuurlijke grondstoffen (zoals houtvezel, vlas, hennep of stro) zijn hierbij het uitgangspunt waarbij de voorkeur is agrobased materialen van Nederlandse bodem.
B. Objectieve tenzij-criteria
Afwijking van biobased is alleen toegestaan indien aantoonbaar sprake is van:
– brandveiligheid die niet kan worden geborgd binnen geldende regelgeving;
– constructieve beperkingen van het bestaande gebouw;
– blijvend verhoogde vochtbelasting die niet oplosbaar is in een dampopen opbouw;
– aantoonbare onbeschikbaarheid binnen projectplanning;
– disproportionele risico’s voor bewonersveiligheid of -gezondheid.
– disproportionele meerkosten op basis van integrale projectkosten, waaronder wordt verstaan: materiaal-, arbeids-, uitvoerings- en eventuele bijkomende bouwkundige kosten.
+ 2026: max 6% hoger
+ 2027: max 4% hoger
+ 2028: max 2% hoger (facultatief, mag ook weggelaten worden)
+ 2029: gelijk (facultatief, mag ook weggelaten worden)
Alles daarbuiten = geen geldige reden.
C. Standaarddetails
Via Building Balance zijn biobased referentiedetails beschikbaar (bijv. dakopbouwen). Afwijkingen hiervan zijn alleen toegestaan na schriftelijke goedkeuring.
Biobased tenzij in offerteaanvragen / aanbestedingen
A. “biobased invulling”
Beschrijf per bouwdeel hoe invulling wordt gegeven aan het principe biobased tenzij. Indien wordt afgeweken, motiveer dit conform de genoemde tenzij-criteria.
Geen beschrijving = onvolledige inschrijving.
B. Gunningscriteria
+ Knock-out: niet onderbouwd afwijken → ongeldig
+ Meerwaarde: extra punten voor:
– hogere mate van biobased toepassing;
– bewezen prefab-oplossingen;
– ketenafspraken met biobased leveranciers;
– monitoring en leerstrategie.
